Ścinanie śmierci, na Rynku
w Jedlińsku, w kusy wtorek odbywa się już od 150 lat.
O tym jak ten obrzęd wówczas wyglądał wiemy z opisu księdza Jana
Kloczkowskiego, ówczesnego proboszcza parafii (rękopis znajduje się na
plebanii parafii w Jedlińsku). Scenariusz widowiska, obecnie
prezentowanego na Rynku, oparty jest na tekście źródłowym.
Do głównych postaci należą:
śmierć, kat, burmistrz, wójt, policjant Bartłomiej, ławnicy, anioł. W
widowisku biorą też udział: diabły, żyd, młoda para, rybacy, dawni
mieszczanie, Kanty - dziad kościoła, para krakowiaków, liczni strażnicy,
grajkowie oraz postaci drugiego planu tzw. gawiedź. Tradycją jest, że
wszystkie postacie biorące w nim udział to mężczyźni
Rodowód tego widowiska sięga
XVI wieku i jest pamiątką krwawych egzekucji tych czasów, kiedy Jedlińsk
był miastem i posiadał prawo miecza.
„Jedlińsko, dawne miasteczko,
odległe o 12 w. od Radomia dziś osada, założone zostało przez Mikołaja
Jedlińskiego, od którego wzięło swą nazwę. Mikołaj Jedliński dziedzic
obszernych włości, tworzących dziś parafię Jedlińską, uzyskał pozwolenie
od króla Zygmunta I-ego w 1530 r. w Piotrkowie, na założenie miasta na
gruntach własnych zwanych – Lisówek Wielki i takowe założył. Tenże
dziedzic wyrobił dla miasta prawo Magdeburskie i prawo miecza (jus
gladii). ¹
Istnieje pogląd, że na
ukształtowanie się spektaklu ścięcia śmierci mogła mieć wpływ szkoła
ariańska, istniejąca w Jedlińsku w latach 1560-1630.
Jedlińsk w owym czasie był
ośrodkiem skupiającym liczne grono żaków, którzy świętowali ścięcie
Mięsopusta – symbolu zimy, martwoty a także śmierci.
Bez względu na rodowód
widowiska jedno jest wspólne. Przez wszystkie lata, kiedy było ono
organizowane, aż po dzień dzisiejszy, Jedlińskie kusaki charakteryzuje
ogólna wesołość, zabawa.
Wszystkich, którzy są
ciekawi szczegółów o Jedlińsku i jedlińskich „kusakach” zachęcam do
zapoznania się z publikacją: „Jedlińsk – okruchy historii … ”, dostępnej
w Gminnym Ośrodku Kultury oraz Gminnej Bibliotece Publicznej w
Jedlińsku.
Lucyna Piwowar
________________________
¹ Ks. Jan Wiśniewski, Dekanat Radomski, Radom 1911 r. s. 76,77
więcej o
kusakach »
więcej zdjęć
»
